Leczenie endometriozy medyczną marihuaną – czy konopie poprawiają jakość życia?

Endometrioza jest schorzeniem, które dotyka nawet 10% kobiet w wieku rozrodczym (wg. WHO). Jest to olbrzymi problem zarówno medyczny, społeczny jak i ekonomiczny (z powodu nieobecności w pracy). Pomimo dużej wagi problemu, nadal nie jest do końca poznany mechanizm, w jakim powstają ogniska endometriozy. Wielkim wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest również uśmierzenie dolegliwości pacjentek. Standardowo są przepisywane takie leki diuretyki, antydepresanty, niesteroidowe leki przeciwzapalne, a nawet opiaty. W świetle badań wydaje się, że konopie mogą stanowić skuteczną pomoc dla cierpiących kobiet.

Badania wykazują, że medyczna marihuana pomaga w regulowaniu cyklu miesiączkowego. Znajduje zastosowanie w łagodzeniu symptomów choroby, takich jak bóle brzucha, mdłości i zawroty głowy. Ponadto odpowiada za regulację układu hormonalnego oraz nerwowego. Dzięki temu łagodzi objawy wahań nastrojów, które często towarzyszą endometriozie.Konopie dobrze radzą sobie z uśmierzaniem bólu przewlekłego, bolesnej spastyczności mięśni, a także mają działanie przeciwzapalne. Wiele kobiet cierpi na silny zespół napięcia przedmiesiączkowego. Równie duża liczba pacjentek potwierdziła skuteczność konopi w leczeniu dolegliwości towarzyszących temu schorzeniu. Standardowe leki takie jak diuretyki, antydepresanty, niesteroidowe leki przeciwzapalne, a nawet opiaty często nie przynosiły takiej ulgi jak konopie. Sama angielska królowa Wiktoria stosowała marihuanę na bolesne miesiączki¹. Endometrioza jest chorobą, która dotyka 6-10% kobiet w wieku rozrodczym. To około 190 milionów kobiet na świecie. Może poważnie wpłynąć na jakość życia i prowadzić do niepłodności. Jednak medyczna marihuana stwarza możliwość leczniczą dla kobiet, którym standardowe leczenie nie przyniosło ulgi.

Czym jest endometrioza?

Endometrioza (łac. endometriosis) to częsta choroba, polegająca na tym, że nabłonki podobne do tych, które wyściełają macicę, umiejscawiają się poza jamą macicy. Zdrowy nabłonek macicy jest nazywany endometrium. Najczęściej nieprawidłowe ogniska tkanki endometrialnej mogą znajdować się w jajowodach i jajnikach. W rzadkich przypadkach mogą gromadzić się w innych obszarach ciała m.in. takich jak płuca, jelita i mózg².

Ogniska endometriozy, podobnie jak zdrowe struktury wyściełające narządy rodne podlegają wzrostowi, złuszczaniu i regeneracji. Podlegają działaniu hormonów płciowych tak jak zdrowe komórki. Potem pękają i krwawią z każdą mijającą miesiączką. Fakt ten powoduje typowe dolegliwości towarzyszące krwawieniu miesięcznemu. Głównym patomechanizmem bólu w endometriozie jest brak możliwości złuszczenia się i wydalenia komórek endometrium. Takim złuszczeniem i wydalaniem obumarłych struktur jest krwawienie miesięczne. Pacjentki, u których zdiagnozowano endometriozę, mogą mieć zdiagnozowane torbiele w różnych organach. Bezpośrednim skutkiem obecności ognisk nieprawidłowych komórek mogą być zrosty w miednicy mniejszej. Następstwem zrostów może być nieprawidłowa funkcja jajników i niedrożność jajowodów. Oba te narządy są kluczowe dla płodności³.

Typy endometriozy

Wyróżnia się 3 rodzaje endometriozy. Należą do nich:

• Otrzewnowa – w tej postaci choroba może wywoływać zmiany ogniskowe o różnej wielkości. Obejmują otrzewną jamy brzusznej i miednicy mniejszej;
• Jajnikowa – ten rodzaj endometriozy powoduje tworzenie się torbieli endometrialnych (tzw. torbiele czekoladowe). Występują one najczęściej w okolicach jajników lub jajowodów. Są one często diagnozowane podczas USG narządu rodnego;
• Głęboko naciekająca – endometrium charakteryzuje się wysokim stopniem rozrostu poza macicę i “naciekaniem” sąsiednich struktur – najczęściej odbytnicy i pęcherza moczowego⁴.

Choroba ma 4 stopnie zaawansowania – od minimalnego po ciężki. Stopień zaawansowania określa się na podstawie systemu oceny opublikowanego przez American Society for Reproductive Medicine (zakres od I. stopnia wskazującego na minimalne zaawansowanie do IV. stopnia oznaczającego zaawansowaną chorobę). Jest on oparty na rodzaju, lokalizacji wyglądzie i głębokości inwazji zmian oraz rozległości choroby. Zaawansowanie choroby jednak nie koreluje z nasileniem dolegliwości bólowych⁵.

Przyczyny endometriozy

Patogeneza endometriozy nie jest jasna. Została odkryta w XVIII wieku, a mimo to często nadal nie jest poprawnie diagnozowana. Zdarza się, że rozpoznanie choroby trwa bardzo długo lub bywa nawet lekceważona. To niestety nie pomaga w jej skutecznym leczeniu. Przyczyny są wciąż nieznane, a badacze analizują różne teorie.

• Główną teorią jest “wsteczna menstruacja”, problem z kierunkiem przepływu miesiączkowego, który powoduje rozprzestrzenianie się i wszczepianie tkanki poza narządem rozrodczym⁴;
• Niektórzy naukowcy sugerują, że nadmierny wzrost tkanki poza narządem rozrodczym może wystąpić w wyniku zwiększonego poziomu hormonów. Estrogen jest kojarzony z szybszym przyrostem nieprawidłowej tkanki endometrium. Niekoniecznie jednak może sam powodować nieprawidłowe przemieszczenie komórek.
• Uważa się również, że komórki poza macicą po prostu przekształcają się w niewłaściwy typ (tzw. nieprawidłowe różnicowanie komórek);
• Operacje w obrębie miednicy, takie jak cesarskie cięcie, mogą również powodować przemieszczenie komórek macicy, które wywołują endometriozę;

Objawy endometriozy

Endometrioza to choroba, wywołująca objawy takie jak:

• Nudności;
• Biegunka, nadmierne wzdęcia, zaparcia;
• Ból przy oddawaniu moczu (dysuria)/ uprawianiu seksu (dyspareunia);
• Plamienie/krwawienie między cyklami miesiączkowymi;
• Niepokój;
• Wyjątkowo silny zespół napięcia przedmiesiączkowego.

U kobiet chorujących na endometriozę poziom progesteronu często jest niski. Niektórzy lekarze zalecają stosowanie progesteronu, aby przeciwstawić się działaniu estrogenów. Odwrotną sytuację obserwujemy w przypadku poziomu estradiolu. Zazwyczaj mają nienaturalnie wysoki poziom rodzaju estrogenu zwanego “estradiolem”. To zjawisko jest traktowane jako jeden z czynników patogenetycznych schorzenia⁶.

Działania w celu złagodzenia objawów endometriozy

Czy istnieją metody leczenia, mające na celu zmniejszenie lub całkowite zatrzymanie tej dolegliwości? Oczywiście że tak. Należą do nich:

• terapia hormonalna, w tym wkładki wewnątrzmaciczne;
• leki na przeciwbólowe bez recepty (OTC);
• opioidy;
• terapia ciepłem;
• leczenie operacyjne;

Terapia klasyczna i leki przeciwbólowe mogą być niewystarczające. Są związane z wysokim wskaźnikiem nawrotu objawów i zapewniają jedynie ich częściowe złagodzenie. Ponadto leki przeciwbólowe posiadają liczne skutki uboczne ze strony układu pokarmowego takie jak bóle brzucha, wrzody żołądka oraz biegunka.

Zabiegi chirurgiczne wiążą się z ryzykiem uszkodzenia zdrowych tkanek i spowodowania zrostów (czyli blizn) w takich miejscach jak jelita i jajowody. Może to (paradoksalnie) nasilać objawy bólowe. W niektórych przypadkach endometrioza powraca, dlatego często konieczne jest zastosowanie ponownych zabiegów.

Kobiety często zgłaszają trudności w uzyskaniu kontroli nad bólem i innymi objawami, pomimo leczenia farmakologicznego, a nawet chirurgicznego. W ostatnich przeglądach stwierdzono, że terapie hormonalne są często przerywane lub unika się ich ze względu na znaczną liczbę działań niepożądanych. Należą do nich bóle głowy, wahania nastroju i depresja.

Innym rodzajem terapii, jest rehabilitacja uroginekologiczna, czyli terapia dna miednicy. Przykładem takiego leczenie jest wykonywanie jogi, niektórzy polecają ćwiczenia jak pozycja deski, Chaturanga czy pies z głową w dół. Brazylijscy badacze w swojej pracy z 2016 roku uznali jogę za skuteczne narzędzie zmniejszające ból w obrębie miednicy mniejszej⁷. Na podstawie wyniku analizy z 2021 roku regularna fizykoterapia dna miednicy pomogła zmniejszyć symptomy endometriozy⁸. Systematyczny przegląd większej ilości badań z 2021 roku dotyczących ćwiczeń wykazał, że wpływ aktywności fizycznej, takiej jak trening gibkości i siły, sprawności sercowo-naczyniowej i jogi, na objawy endometriozy jest nadal niejasny⁹.

W przypadkach, gdy objawy endometriozy osiągają największe nasilenie, lekarze mogą doradzać pacjentce poddanie się operacji laparoskopowej. Niestety, czasami sytuacja zmusza chore do poddania się powtórnej operacji lub do powrotu na terapię hormonalną, jeśli nie starają się zajść w ciążę.

Leczenie endometriozy medyczną marihuaną – przegląd publikacji

Co mówią obserwacje przeprowadzone na pacjentkach? Na podstawie wyników badania opublikowanej przez Public Library of Science, marihuana była w stanie zmniejszyć ból w obrębie miednicy, leczyć problemy żołądkowo-jelitowe i pozytywnie wpływać na nastrój.

Przeanalizowano dane z samooceny 252 pacjentek chorujących na endometriozę (na zasadzie deklaracji). Korzystając z aplikacji StrainprintTM, rejestrowały swoje samopoczucie po 16193 inhalacjach marihuaną rozciągających się od kwietnia 2017 r. do lutego 2020 r. Waporyzacje zostały określone jako najskuteczniejsze w redukcji bólu, zaś podaż doustna znacznie skuteczniej opanowywała wzdęcia, biegunkę i wymioty ¹⁰.

Analiza z 2019 roku wykazało, że makrofagi – rodzaj białych krwinek, które pochłaniają i zacierają obce substancje. Uwalniają substancje prozapalne, które mają bezpośredni wpływ na uwrażliwienie na ból związany z endometriozą. Wyniki zostały opublikowane w Journal of Federal American Societies for Experimental Biology (The FASEB Journal)¹¹.

Czy dzięki terapii medyczną marihuaną można odstawić dotychczasowe leczenie? Badanie z 2021 roku przeprowadzone wśród 213 nowozelandzkich kobiet z endometriozą i/lub zespołem policystycznych jajników znalazło obiecujące wyniki dotyczące ulgi przy objawach. Między innymi zamiany leków opioidowych na konopie. Zgodnie z wynikami, “Najczęstszymi wynikami, dla których stosowano konopie, były poprawa złagodzenia bólu (95,5%) i poprawa jakości snu (95,5%). Respondentki zgłosiły, że ich objawy były “znacznie łagodniejsze” w przypadku bólu (81%), zaburzeń snu (79%) oraz nudności lub wymiotów (61%). Ponad trzy czwarte (81,4%) wskazało, że konopie zmniejszyły ilość przyjmowanych przez nich leków. Ponad połowa (59%) była w stanie całkowicie odstawić lek, najczęściej (66%) leki przeciwbólowe. Opioidy (40%) były najczęstszą klasą odstawionych leków⁸.

W 2023 w wydaniu “Ginekologii i perinatologii praktycznej” czasopiśmie edukacyjnym Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników ukazała się praca badawcza. “Rola konopi i kannabinoidów w terapii osób z endometriozą — ocena potencjału terapeutycznego na podstawie danych z piśmiennictwa oraz własne badanie obserwacyjne”. Celem była ocena potencjału terapeutycznego konopi i kannabinoidów w leczeniu endometriozy. Szczególnie uwzględniono poziom bólu w świetle dostępnego piśmiennictwa oraz na podstawie własne doświadczenia. Ponadto próbowano odpowiedzieć na pytanie: Czy medyczna marihuana może podnosić jakość życia pacjentek? W badaniu wzięło udział 10 kobiet z histopatologicznym rozpoznaniem endometriozy oraz długotrwałymi dolegliwościami bólowymi. Trwało ono 3 miesiące, a punktami końcowymi były ocena stopnia nasilenia bólu oraz ogólnego komfortu życia wśród pacjentek przed i po terapii. Wyniki sugerują, że stosowanie medycznej marihuany może znacząco podnosić jakość życia pacjentek⁹.

Układ endokannabinoidowy a endometrioza

Marihuana zawiera około 500 substancji chemicznych. Wśród nich jest ponad 100 aktywnych substancji nazywanych kannabinoidami. Dwa najbardziej rozpowszechnione to CBD (kannabidiol) i THC (delta-9-tetrahydrokannabinol). Czy kannabinoidy mogą okazać się skuteczne w leczeniu endometriozy?

Zarówno CBD jak i THC stymulują receptory kannabinoidowe (znane jako CB1 i CB2), które tworzą układ endokannabinoidowy, wewnętrzny system naturalnie występujący w naszym ciele. Niektóre nowe badania wskazują na nieprawidłowe działanie układu endkanabinoidowego u chorych dotkniętych endometriozą. Bierze on udział w regulowaniu naszego układu rozrodczego. Obserwowane jest zaburzenie w stężeniu receptorów CB oraz endnokanabinoidów. Ta sytuacja powoduje zwiększone odczuwanie bólu. Marihuana jest tu kołem ratunkowym w leczeniu, ponieważ zmniejsza stany zapalne i działa przeciwbólowo.

Pojawiły się dowody identyfikujące wyżej wymieniony system jako ważny czynnik w rozwoju endometriozy i jej mechanizmów bólowych. Sugeruje to, że może być on potencjalnym celem farmakologicznym w leczeniu endometriozy. Wysokie poziomy receptorów CB1 występują w macicy, a także w wielu tkankach niereprodukcyjnych. Receptory CB2 występują obficie w układzie odpornościowym, jelitach oraz w innych narządach ciała, takich jak płuca, macica, trzustka i skóra. Poziomy receptorów CB1 i CB2 różnią się w trakcie cyklu miesiączkowego. Analizy wskazują na znaczny wzrost poziomu aktywowanych CB1 podczas fazy wydzielniczej cyklu miesiączkowego. Jest ona stymulowana przez progesteron. Odgrywa on ważną rolę w zapobieganiu nadmiernemu wzrostowi tkanek komórek macicy. Pacjentki z endometriozą mają niskie stężenie progesteronu. To prowadzi do zmniejszenia stężenia aktywowanych CB1 i zapalenia związanego z bólem. Wyjściowo niższy poziom receptorów CB1 może być cechą dziedziczną.

U pacjentek z endometriozą zaobserwowano również wzrost cząsteczek wiążących endokannabinoidy (znanych jako ligandy). Wiążą się one z endokannabinoidami i uniemożliwiają im aktywację CB1, co upośledza zdolność systemu endokannabinoidowego do kontroli bólu⁶.

Przeciwbólowe właściwości medycznej marihuany

Właściwości medycznej marihuany mogą znacząco wpłynąć na kontrolę bólu u pacjentek. Kannabinoidy takie jak CBD i THC mogą pomóc na dwa sposoby:

• kontrolują stan zapalny związany z bólem poprzez zmniejszenie wzrostu i przeżywalności komórek macicy;
• blokują mechanizm bólu poprzez wiązanie się z receptorami CB1.

Wiele analiz opisuje endometriozę jako chorobę “niedoboru endokannabinoidów”. Kobiety cierpiące na endometriozę mają mniej receptorów CB1 w tkance endometroidalnej. Ich zmniejszona funkcja systemu endokannabinoidowego skutkuje zwiększonym wzrostem nieprawidłowej tkanki i silniejszym bólem. To sprawia, że system jest ważnym potencjalnym celem w leczeniu bólu związanego z endometriozą. Istnieją doniesienia, w których opisywana jest znaczna redukcja bólu u kobiet stosujących przeciwbólowo konopie w krajach, gdzie rekreacyjna marihuana jest legalna. CBD w leczeniu bólu występuje w różnych formach. Radzi sobie z nim w postaci tamponów, kremów do wcierania w brzuch, produktach dopochwowych, a także czopkach doodbytniczych. THC i CBD wykazują działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Dlatego też kannabinoidy są w stanie łagodzić skurcze, wzdęcia i inne symptomy, które mogą wiązać się ze stanami zapalnymi i spazmami mięśniowymi¹⁰¹¹.

Czy konopie są jedynym elementem terapii naturalnej zespołu bólowego w endometriozie?

Istnieją doniesienia o pozytywnym działaniu szeregu substancji pochodzenia naturalnego. Powodują one zmniejszenie dolegliwości bólowych, poprawę krążenia w miednicy mniejszej, eliminację z organizmu produktów stanu zapalnego i utrzymanie równowagi hormonalnej.

Wspomina się o stosowaniu ziół takich jak:

• Ziele tasznika
• Liść melisy
• Kwiat jasnoty białej
• Ziele krwawnika
• Ziele mięty pieprzowej
• Koszyczki rumianku
• Korzeń kozłka¹²¹³

Wspieranie leczenia endometriozy dietą zakłada ponadto suplementację (najlepiej w postaci naturalnej z żywności lub suplementów z naturalnymi ekstraktami) witaminy C, E, A, wapnia, magnezu, cynku, żelaza, selenu i potasu.

Dawkowanie medycznej marihuany w leczeniu endometriozy

Dla początkujących użytkowniczek marihuany medycznej zalecane jest mikrodozowanie niezależnie od tego, czy zdecydujemy się na odmianę z dominacją CBD, czy tetrahydrokannabinolu.
Prawidłowa dawka to najmniejsza, która daje pożądany efekt terapeutyczny. Warto zacząć od najniższej możliwej dawki i stopniowo zwiększać ją do pełnej zalecanej przez lekarza (tzw. miareczkowanie). Pozwoli to przyzwyczaić się organizmowi do MM i zmniejszy zgłaszane przez niektóre pacjentki działania niepożądane, czyli suchość w ustach czy uczucie „haju”. Są one jednak bardzo łagodne. Doświadczony lekarz w centrum medycyny konopnej pomoże w dobraniu idealnej do terapii odmiany, a także indywidualnej dawki.

Jakie mogą być skutki uboczne THC i CBD?

Przez to, że kanabidiol nie ma działania psychoaktywnego oraz jest szeroko dostępny jako element suplementów diety, kosmetyków oraz jest sprzedawany w postaci suszu, jest on traktowany jako związek bardzo bezpieczny. Dane naukowe jednak donoszą o negatywnym wpływie oleju CBD u części chorych na strukturę snu oraz działanie sedatywnym. Działanie olejku CBD na endometriozę wydaje się być duże łagodniejsze w porównaniu z THC. Z kolei THC zawarte w tzw. konopiach indyjskich jest uznawany za substancję psychoaktywną. Powszechnie jest znane jego euforyzujące lub sedatywne działanie (wynika ono przede wszystkim z innych kanabinoidów zawartych w suszu nadających roślinie profil działania sativa lub indica. W nadmiernych dawkach zaburza procesy uczenia się i koncentracji, zaś stosowany przewlekle (codziennie) prowadzi do rozwoju tolerancji a u części osób regularnie zażywających konopie (około 10-20%) może prowadzić do uzależnienia ¹¹.

Medyczna marihuana a endometrioza: podsumowanie

W leczeniu endometriozy stosuje się wiele różnych metod leczenia. Niestety, jak w większości tego typu schorzeń nie istnieje panaceum skuteczne u wszystkich pacjentek w każdej sytuacji. Wiele leków wydaje się łagodzić objawy endometriozy jedynie u części kobiet. Pozostała grupa jest skazana na cierpienie. Z własnych obserwacji stwierdzam, że medyczna marihuana w endometriozie jest skutecznym lekiem przeciwbólowym i zdecydowanie powinna być traktowana jako opcja terapeutyczna.

1. Radowicki S., Szyłło K.: Endometrioza. Diagnostyka i leczenie. Edra Urban & Partner, Wrocław 2016[↩]
2. Elanza. (2022) Cannabis and endometriosis: what you need to know Z linku: https://www.elanzawellness.com/post/cannabis-and-endometriosis-what-you-need-to-know[↩]
3. McLeod B.S., Retzloff M.G.: Epidemiology of endometriosis: an assessment of risk factors. Clin. Obstet. Gynecol., 2010; 53: 389–396[↩]
4. Hoyle A. T., Puckett Y. National Library of Medicine. (2022). Endometrioma Z linku: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559230/[↩][↩]
5. Revised American Society for Reproductive Medicine classification of endometriosis: 1996. Fertil Steril 1997;67:817-21[↩]
6. Orłowski J. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna. (2023). Rola konopi i kannabinoidów w terapii osób z endometriozą — ocena potencjału terapeutycznego na podstawie danych z piśmiennictwa oraz własne badanie obserwacyjne  Z linku: https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/view/86120?fbclid=IwAR3I4gK9GdX8KFXRwoQussz4spVfVU4GB-n4CGkfasfaKD03DXsm6d-tlIQ[↩][↩]
7. Gonçalves AV, Barros NF, Bahamondes L. The Practice of Hatha Yoga for the Treatment of Pain Associated with Endometriosis. J Altern Complement Med. 2017 Jan;23(1):45-52. doi: 10.1089/acm.2015.0343. Epub 2016 Nov 21. PMID: 27869485.[↩]
8. Adamietz A., Boosz A., Mueller A., Beckmann W.M., Dittrich R., Hack C.C. EJOG.  (2021). Complementary and alternative medicine (CAM) in women with endometriosis Z linku: https://www.ejog.org/article/S0301-2115(21)00216-5/fulltext[↩][↩]
9. Sinclair J., Collett L., Abbott J., David W.P., Sarris J., Armour M. National Library of Medicine. (2021). Effects of cannabis ingestion on endometriosis-associated pelvic pain and related symptoms Z linku: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34699540/[↩][↩]
10. Dmitrieva N., Nagabukuro H., Resuehr D., Zhang G., McAllister L.S., McGinty A.K., Mackie K., Berkley J.K. National Library of Medicine. (2010). Endocannabinoid involvement in endometriosis Z linku: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2972363/[↩][↩]
11. Anna Klimkiewicz – Konopie i medyczne zastosowanie kannabinoidów– praktyczne rekomendacje. Warszawa, 2022[↩][↩][↩]
12. Sroka, G. F. (1994). Poradnik ziołowy. Polska: Punkt Zielarski o. Grzegorz Sroki.[↩]
13. Klimuszko, C. A. (1987). Wróćmy do ziół. Polska: Instytut Prasy i Wydawnictw “Novum”.[↩]